การชำระและจารึกกับการพิมพ์พระไตรปิฎกในประเทศไทย

          สมัยที่ ๑ ชำระและจารลงในใบลาน   กระทำที่เมืองเชียงใหม่ สมัยพระเจ้าติโลกราช ประมาณ พ . ศ . ๒๐๒๐ ตัวอักษรที่ใช้ในการจารึก คงเป็นอักษรแบบไทยล้านนา ซึ่งคล้ายกับอักษรพม่า

          สมัยที่ ๒ ชำระและจารลงในใบลาน   กระทำที่กรุงเทพ ฯ   เมื่อ พ . ศ . ๒๓๓๑ รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอด ฟ้า ฯ ให้ชำระและแปลฉบับอักษรลาวและอักษรรามัญ เป็นอักษรขอม ใส้ตู้ไว้ใน   หอมณเฑียรธรรม และถวายพระสงฆ์ไว้ทุก พระอารามหลวง

          สมัยที่ ๓ ชำระและพิมพ์เป็นเล่ม   กระทำที่กรุงเทพ ฯ รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า ฯ   เมื่อปี พ . ศ . ๒๔๓๑   ถึง พ . ศ . ๒๓๓๖ ได้คัดลอกตัวอักษรขอมในคัมภีร์ใบลาน   เป็นตัวอักษรไทย และชำระแก้ไข   แล้วพิมพ์เป็นเล่ม หนังสือรวม ๓๙ เล่ม มีการประกาศสังคายนา แต่คนทั่วไป   ไม่ถือว่าเป็นการสังคายนา พิมพ์ออกมา ๑ , ๐๐๐ ชุด นับว่าเป็น ครั้งแรกในประเทศไทย   ที่มีการพิมพ์พระไตรปิฎกเป็นเล่มด้วยตัวอักษรไทย ในการพิมพ์ครั้งนี้พิมพ์ได้ ๓๙ เล่มชุด ยังไม่ได้ พิมพ์อีก ๖ เล่ม มาพิมพ์เพิ่มเติมในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้า ฯ

         สมัยที่ ๔ ชำระและพิมพ์เป็นเล่ม   กระทำที่กรุงเทพ ฯ รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้า ฯ เมื่อปี พ . ศ . ๒๔๖๘ ถึง พ . ศ . ๒๔๗๓ เรียกว่าพระไตรปิฎกฉบับสยามรัฐ พิมพ์ ๑ , ๕๐๐ จบ    พระราชทานในพระราชอาณาจักร ๒๐๐ จบ พระราช ทานในนานาประเทศ ๔๕๐ จบ อีก ๘๕๐ จบ     พระราชทานแก่ผู้บริจาคทรัพย์ขอรับหนังสือพระไตรปิฎก

          ผลจากการส่งพระไตรปิฎกไปต่างประเทศ ทำให้มีผู้พยายามอ่านอักษรไทย เพื่อให้สามารถ   อ่านพระไตรปิฎกฉบับ ภาษาไทยได้ และได้มีภิกษุชาวเยอรมันเขียนหนังสือสดุดีไว้ว่า พระไตรปิฎกฉบับ    ของไทยสมบูรณ์กว่าฉบับพิมพ์ด้วยอักษร โรมัน ของสมาคมบาลีปกรณ์ในอังกฤษ เป็นอันมาก

ลำดับชั้นคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา

         พระไตรปิฎก   เป็นหลักฐานชั้น ๑ เรียกว่า   พระบาลี

         อรรถกถาหรือวัณณนา   เป็นคำอธิบายพระไตรปิฎก   เป็นหลักฐานชั้น ๒   มีขึ้นเมื่อประมาณ   พ . ศ . ๙๕๖

         ฎีกา   เป็นคำอธิบายอรรถกถา   เป็นหลักฐานชั้น ๓   มีขึ้นเมื่อประมาณ พ . ศ . ๑๕๘๗

         อนุฎีกา   เป็นคำอธิบายฎีกา   เป็นหลักฐานชั้น ๔

การแปลพระไตรปิฎกภาษาบาลีเป็นภาษาไทย
           การแปลพระไตรปิฎกเป็นภาษาไทย   ได้กระทำกันมาช้านานตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์   พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้า ฯ   ได้โปรดเกล้า ฯ ให้จัดแปลไว้เป็นจำนวนมาก    ในรัชสมัยต่อ ๆ มา   การแปลก็ยังคงดำเนิน ไปเป็นครั้งคราว   ส่วนใหญ่จะแปลพระสุตตันตปิฎก พระวินัยปิฎกและพระอภิธรรมปิฎกมีน้อย   สำนวนโวหารในการแปลก็ผิด กันมาก เพราะต่างยุคต่างสมัย
           ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล เมื่อปี พ . ศ . ๒๔๘๓ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ   สมเด็จพระสังฆราช ( แพ   ติสสเทว ) วัดสุทัศน์เทพวราราม ทรงปรารภว่า พระไตรปิฎกเป็นภาษาบาลี   ผู้ใคร่ศึกษาต้องรู้ ภาษาบาลีอย่างลึกซึ้ง จึงจะศึกษาได้สมประสงค์ แม้มีผู้รู้แปลสู่ภาษาไทยอยู่บ้าง   ก็เลือกแปลเฉพาะบางตอน   ไม่ตลอดเรื่อง ถ้าสามารถแปลจบครบบริบูรณ์ ก็จะเป็นอุปการคุณแก่พุทธบริษัทชาวไทยอย่างใหญ่หลวง  ในต่างประเทศได้มีนักปราชญ์อุต สาหะแปลบาลีพระไตรปิฎกฝ่ายเถรวาท   ออกเป็นภาษาของเขาแล้ว   สำหรับฝ่ายมหายานนั้น ได้มีการแปลพระไตรปิฎก จากฉบับภาษาสันสกฤต   ออกเป็นภาษาของชาวประเทศที่นับถือลัทธิมหายาน มาแล้วช้านาน การที่นักปราชญ์ดังกล่าว จัดแปลพระไตรปิฎกเป็นภาษาของเขา ก็ด้วยเห็นประโยชน์ที่มหาชนชาวประเทศนั้น ๆ จะพึงได้รับการศึกษาพระไตรปิฎก เป็นสำคัญ จึงเป็นการสมควรด้วยประการทั้งปวง   ที่จะคิดจัดแปลพระไตรปิฎกเป็นภาษาไทยให้ตลอดสาย จะเป็นเครื่อง เฉลิมพระเกียรติแห่งพระมหากษัตริย์   และประเทศไทยให้ปรากฎไปในนานาประเทศ แต่เนื่องด้วยการนี้เป็นการใหญ่เกิน วิสัยที่เอกชนคนสามัญจะทำให้สำเร็จได้   จึงขอให้กระทรวงธรรมการ นำความกราบบังคมทูลพระกรุณาขอพระราชทานพระ บรมราชูปถัมภ์
            พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล   ทรงมีพระราชดำริเห็นชอบ   จึงมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้า ฯ   ให้รับการจัดแปลพระไตรปิฎกเป็นภาษาไทย   ไว้ในพระบรมราชูปถัมภ์ ถวายให้สมเด็จพระสังฆราชทรงเป็นประธานในการนี้   ให้กรมธรรมการเป็นผู้อำนวยการฝ่ายคฤหัสถ์ จัดพิมพ์   พระไตรปิฎกเป็นสมุดตีพิมพ์และลงในใบลาน เพื่อเผยแพร่แก่พุทธบริษัทสืบไป
            คณะกรรมการแปลพระไตรปิฎก เริ่มดำเนินการแปลตั้งแต่ปลายปี พ . ศ . ๒๔๘๓ โดยแบ่งเป็น ๒ ประเภทคือ
            ๑ .  แปลโดยอรรถ ตามความในบาลีพระไตรปิฎกฉบับสยามรัฐ   สำหรับพิมพ์เป็นเล่มสมุด เรียกว่า   " พระไตรปิฎก ภาษาไทย "
            ๒ .  แปลโดยสำนวนเทศนา สำหรับพิมพ์ลงใบลาน เป็นคัมภีร์เทศนา เรียกว่า " พระไตรปิฎกเทศนาฉบับหลวง "   แบ่งออกเป็น ๑ , ๒๕๐ กัณฑ์ โดยถือเกณฑ์พระอรหันต์ ๑ , ๒๕๐ รูป เมื่อคราวจตุรงคสันนิบาตในสมัยพุทธกาล เป็นพระ วินัยปิฎก ๑๘๒ กัณฑ์ พระสุตตันตปิฎก ๑ , ๐๕๔ กัณฑ์    พระอภิธรรมปิฎก ๑๔ กัณฑ์ พิมพ์ลงใบลานเสร็จเรียบร้อยเป็นครั้ง แรก เมื่อ พ . ศ . ๒๔๙๒
            ต่อมาเมื่อ พ . ศ . ๒๔๙๕ รัฐบาลไทยดำริจะจัดทำพิธีฉลองยี่สิบห้าพุทธศตวรรษ ในปี พ . ศ . ๒๕๐๐ คณะสังฆ มนตรีพิจารณาเห็นสมควร จัดสร้างพระไตรปิฎกภาษาไทย   ซึ่งคณะสงฆ์ได้ตั้งกรรมการจัดแปล    และกำลังตรวจสำนวน   ทำต้นฉบับสำหรับพิมพ์อยู่แล้วนั้น   เพื่อเป็นอนุสาสนีย์เนื่องในงานนั้นด้วย จึงได้กำหนดจำนวนหนังสือที่จะพิมพ์จากจำนวน ที่กำหนดไว้เดิม ๑ , ๐๐๐ จบ   เป็น ๒ , ๕๐๐ จบ เพื่อให้เหมาะสมแก่งานฉลองยี่สิบห้าพุทธศตวรรษ
            ในปี พ . ศ . ๒๕๑๔   กรมศาสนาได้ดำเนินการจัดพิมพ์เป็นครั้งที่ ๒ เห็นว่าจำนวนเล่มที่พิมพ์   ครั้งแรกชุดละ ๘๐ เล่ม   เพื่อให้ไม่หนาเกินไป   และมีจำนวนเล่มเท่าจำนวนพระชนมายุของพระพุทธเจ้า    แต่ทำให้การอ้างอิงไม่ตรงกับเล่ม ในฉบับบาลี ซึ่งมีอยู่ ๔๕ เล่ม ในการพิมพ์ครั้งนี้จึงพิมพ์จบละ ๔๕ เล่ม     และประจวบกับปี พ . ศ . ๒๕๑๔ นับเป็นมหามงคล สมัยซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติมาบรรจบครบ ๒๕ ปี   ทางราชการได้จัดพระราชพิธีรัชดา ภิเษก ถวายเป็นการเฉลิมพระเกียรติ    จึงตกลงเรียกพระไตรปิฎกฉบับนี้ว่า   " พระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับหลวง " จัดพิมพ์จำนวน ๒ , ๐๐๐ จบ จบละ ๔๕ เล่ม

  >>>กลับไปหน้าแรก

ที่มา : หอมรดกไทย