Áfram
III.
Útivinna fyrir konur var nú ekki önnur í kaupstaðnum en breiðsla og samantekt á saltfiskinum. Og það kom oft fyrir, að ekki var breitt, ef hann var vætulegur til loftsins. Ef svo glaðnaði til fyrir hádegi, var strax kallað á fólkið.
Útivinna var því frekar stopul. Auður Álfhildur fann sér samt nóg að starfa. Hún var líka ýmislegt að hugsa núna, sérstaklega í sambandi við þau ungu hjónin, og hún trúði manni sínum fyrir öllu slíku. Hann gerði gaman að því flestu. En það kom ekki illa við hana. Það var ekki heldur allt svo merkilegt, sem henni kom í hug. Sumt af því mundi hún ekki stundinni lengur. En alveg nýlega hafði hún dottið niður á dálítið, sem sat í henni. Hún hafði ekki ennþá minnst á það við Jón. Hún var hrædd um að hann mundi gera gaman að því, en henni fannst endilega, að þau yrðu bæði að taka þetta alvarlega. Og hún var oft að leggja niður fyrir sér, hvernig hún gæti helzt sagt honum frá því, að hann tæki því ekki bara með eintómu glenski. En hún var frekar vondauf um það, að hún hefði lag á slíku. Stundum sundlaði hana líka við þessari hugmynd sinni. Hvernig hafði hún fengið annað eins í höfuðið og þetta? Hvernig áttu þau, kornung, óreynd og smá á veraldarvísu, að geta komið þessu í framkvæmd? . . . Já, eftir því sem unga konan hugleiddi þetta lengur, efldust og stækkuðu þeir örðugleikar, sem hún sá í sambandi við þessa hugmynd. En svo undarlegt sem það var, þá þyrsti hana þess ákafar í að hefjast handa, og hún fann aukna þörf hjá sér til að tala við mann sinn. Hugmyndin varð glæsilegri og glæsilegri, það brá yfir hana meiri og meiri birtu – og Auði Álfhildi varð hún kærari og kærari. Það mátti segja, að hún væri orðin samruna við ást hennar, óaðreinanleg og óaðskiljanleg henni.
Og hún sagði við Jón Daníelsson:
– Nonni, mér hefur komið dálítið í hug.
Hann brást glaðlega við – eins og alltaf.
– Já, láttu það bara koma, sagði hann.
– Nei, ég vil heldur segja þér það úti.
Hann kippti sér ekki upp við þetta.
– Jæja, þá komum við út.
– Þú verður að koma með mér dálítið inn fyrir bæinn, sagði hún.
Hann lét það gott heita.
Þau gengu fjöruna, fóru nokkuð langt inn fyrir kaupstaðinn, héldu svo upp og inn grasbrekkunar. Þarna varð fyrir þeim hvammur.
Hún nam staðar:
– Nú, ekki lengra? sagði pilturinn. – Gott, þá getum við tyllt okkur niður . . . Hann leit á hana svolítið kíminn: – Jæja, hvað var það svo?
– Ha? . . . Hún brosti afsakandi.
Hann lokaði augunum á víxl, var æfður í þessari list.
– Jæja, hvað var það svo? sagði hann aftur.
Nú var vandinn stærstur. En ef maður bara gat byrjað vel, þá voru erfiðleikarnir yfirstignir.
Hún byrjaði svona:
– Hvernig líst þér á þennan hvamm, Nonni?
Hann hló, sagði svo: – Þetta er auðvitað allra þægilegasti hvammur. Það mundi engum almennilegum manni detta í hug að segja annað. Hér er gott að vera hjá konunni sinni, skjól fyrir flestum veðrum, brennheitt í sólskininu . . . Hann hallaði sér útaf.
Hún laut niður að honum og sagði:
– Sérðu ekki, að hér gæti verið ágætt hússtæði?
Hann reis upp, var ekki lengur glettinn, en öllu heldur hissa.
– Hvað sagðirðu, Trausta?
– Já, heldurðu að það sé hægt að finna öllu betra hússtæði hér í nágrenninu? . . . Hún var dálítið ör.
– Nei, kannske er hér einna fallegast! sagði hann.
Hún hafði víst byrjað allsæmilega. Hann var hættur með augnaleikinn og virtist hlusta með óskiptri athygli.
Hún sagði honum hug sinn allan:
– Það væri gaman fyrir okkur að eiga hér hús, Nonni. Ég get ekki hætt að hugsa um það.
Hann þagði um stund.
– Hvenær kom þér nú þetta í hug? sagði hann svo hressilega.
– Það er nokkuð síðan . . . Hún var dálítið hróðug.
– Margir dagar?
– Nei, ekki mjög margir, – jú, annars, nokkuð margir.
– Og af hverju hefurðu ekki sagt mér frá því fyrr?
Hún brosti afsakandi.
– Ég var hrædd um, að þér fyndist þetta eintóm vitleysa.
– Nú?
– Já, og eiginlega fannst mér það líka sjálfri um tíma. En svo fór ég að hugsa nánar um það, og þó að ég gerði mér þá fyrst verulega grein fyrir örðugleikunum og mér yxu þeir í augum, þá sannfærðist ég samt smám saman um það, að við gætum unnið þetta að öllu leyti sjálf.
– Sko til! Það væri gaman að heyra, hvernig þú hefur hugsað þér það . . . Hann var aftur dálítið glettinn.
Hún hikaði ekki. Hún var búin að hugleiða þetta þó nokkuð vandlega.
– Já, sagði hún. – Þú getur smíðað. Þér hefur tekist vel að lagfæra á loftinu hjá okkur. Svo er sandurinn og mölin hér í fjörunni, rétt fyrir neðan grasbrekkurnar . . . Hún horfði hróðug á hann.
– Já, Nonni, hélt hún áfram. – Það, sem við þurfum að gera, er að leggja eins hart að okkur og við getum – og spara hvern eyri, svo sem okkur er framast unnt.
– Það mundi ekki duga okkur samt . . . Nú var eins og vottur af beiskju – en þó um leið hnípni í rómnum.
Hún vildi ekki gefast upp. Hún reyndi að halda hinu glaðlega trausti í röddinni.
– Heyrðu, Nonni! Við getum svo vel látið okkur nægja með kjallara og eina hæð. Á hæðinni þyrftu ekki að vera nema tvær stofur og eldhús og forstofa. Þetta yrði lítið hús. Það gæti aldrei orðið mjög dýrt . . . Hún beið eftir því, að hann segði eitthvað, en henni fannst hann vera nokkuð seinn í vöfum. Svipur hennar fölskvaðist.
Pilturinn skaut augabrúnunum eins hátt upp á ennið og honum var framast unnt.
– Ekki vera svona á svipinn, sagði hann og var nú mun hressilegri. – Þessi svipur má ekki vera á þér. Komdu til mín, þá hverfur hann . . . Hann hallaði henni út af hjá sér. – Við skulum hugsa um þetta í ró og næði, um að gera að vera svolíðið þolinmóð . . . Hann ók sér dálítið, eins og eitthvað hnúskótt væri undir bakinu á honum, en brátt lá hann aftur kyrr og strauk henni um vangan. – Sjáðu nú til, sagði hann, líkt og hann væri að tala við barn. – Þú þekki nokkuð sem heitir banki. Það er góð stofnun fyrir þá, sem kæra sig um að spekúlera. Nú skulum við heimsækja bankann.
Henni hafði að vísu komið bankinn í hug, en hún hafði samt ekki viljað gefa þeim hugsunum gaum, var hálfsmeyk við þær. En nú sagði Nonni þetta.
– Já, sagði hún bara. Ja, hvað átti hún annað að segja?
Hann hló.
– Segirðu bara eitt einasta já. Nei, þú mátt til að segja miklu meira. Bankinn er tvímælalaust eitt stærsta atriðið fyrir okkur. Og það er langt því frá að maður þurfi nokkuð að hræðast hann. Ef maður passar sig með afborganir, já, og sýnir bara bankanum sjálfsagða kurteisi, þá er hann ánægður með mann. Við skulum horfa hýru auga til bankans.
Þetta gat verið rétt hjá honum. Ef til vill var bankinn ekki mjög hættulegur . . . Auður hugsaði þetta, en sagði það ekki upphátt. Það var pilturinn, sem nú tók að sér að tala. Og hún varð því mjög fegin. Hann hafði miklu meira um þetta að segja en hún, þótt hún væri að vísu búin að hugsa meira um það en hann . . . Hann talaði langt mál. Að lokum var svo komið, að hann var búinn að breyta eftir sínu höfði flestu því , sem hún hafði stungið uppá – og hún að samþykkja breytingarnar. Hann taldi sjálfsagt, að þau kæmu sér vel við bankann – og svo leit hann þannig á, að hagkvæmst væri fyrir þau að hafa engan kjallara, en grjótfylla grunninn. Eiginlega hafði hún fallizt á þetta án þess að athuga það neitt, að tillögur hans voru töluvert mikið öðruvísi en þær, sem hún kom með. Hann var allt í einu orðinn ákafur og tók hug hennar allan.
Og þarna hvíldu þau – á þeirri jörð, sem þau ætluðu að gera sér undirgefna. Það var bjartur sóldagur í hug þeirra og hjarta – og það er einmitt hann, sem er hinn sanni veruleiki vorsins og æskunnar. Moldin kallaði á þau, krafðist og bauð í senn: Leggið fram ykkar ungu krafta, og ég mum blessa ykkur og börn ykkar.
Maður og kona höfðu hér tekið örlagaríka ákvörðun. Fyrir skömmu hafði það verið þannig, að þegar þau hittust, voru þau í rauninni eins og tvær óáþreifanlegar verur á himinskýi, fundu sig sæl af því einu, að horfa hvort á annað og vita það eitt, að þau væru til. Og raunar var það nú fyrst, að jörðin var orðin þeim þeirra sanna heimkynni, þar sem þau gætu fest rætur. Og þó var þeim þetta ef til vill næstum því jafnóljóst og eðlisbundið og fræinu, sem hefur flogið um geiminn á vængjum vindanna, en skýtur svo rótum í moldinni, teygir blöð mót sól og dögg og skelfur og nýtur.
IV.
Nótt. Auður Álfhildur sat uppi við dogg í rúmi sínu og las í bók, sem henni líkaði mjög vel.
– Þú hlýtur að vera með eitthvað fallegt í höndunum, sagði pilturinn. Hann stóð lítið eitt frá rúminu, dró skyrturnar fram yfir höfuð sér og kastaði þeim á stól við rúmið.
Hún reis upp og lagði bókina frá sér.
– Klukkan er langt gengin tvö, Nonni. Hvað máttu sofa lengi?
– Gengin tvö? hváði pilturinn. – Ja, allaf hálfan fjórða tíma. Það verður burgeisa svefn . . .
Hann var kominn úr öllu og vippaði sér nú léttilega inn undir sængina. Þau hvíldu hvort hjá öðru í þögn og án þess að hreyfa sig. Þetta hafði verið erfiður dagur fyrir þau bæði.
Kannke er hann sofnður, hugsaði hún. Hún vildi það líka helzt, og þó langaði hana raunar mikið til, að hann væri vakandi. Hún sá rétt aðeins í augu hans milli bráhárana. Sáu þau hennar augu? Hún gat getið sér til um það, og það var líka gaman.
Hann hvíslaði: – Trausta!
– Já?
Hann hélt áfram að hvísla:
– Nú veit ég, sko, nokkuð, sem þú veist ekki, ja-h . . . Hér þagnaði hann.
Hún átti bágt með að halda sér í skefjum og ýta ekki við honum.
Hann lauk upp öðru auganu, síðan hinu, og nú var eins og hann væri glaðvaknaður. Svo kom allt í einu:
– Af hverju kom þér í hug að fara inn fyrir alla byggð?
– Af hverju?
– Ég veit það, sagði hann. – og á ný var hann syfjaður. – Já, ég veit það. Ég er bara stundum að spyrja mig að þessu . . . Hann þagði. Svo sagði hann: – Þú átt nú hugmyndina að húsinu. Það þykir mér vænt um. Ég hefði ekki haft eins gaman af því, ef mér hefði komið það í hug.
Hún sá, að hann var mjög þreyttur og svefnþurfa. Það hafði verið mokafli að undanförnu, og þeir feðgarnir svo að segja lagt nótt við dag.
– Nonni, sagði hún. – Við megum ekki tala meira saman. Þá endar það með því, að þú sefur ekkert í nótt.
Hann anzaði þessu engu. Höfuð hans hneig þungt á brjóst hennar. Hún vaggaði því með andardrætti sínum. Svona hafði hann oft sofnað hjá henni.
– Ég er nízkur á svefninn við sjálfan mig – og ég vona, að ég verið alltaf þannig nízkur á hann . . . Hann muldraði þetta milli svefns og vöku, vissi kannske lítið, hvað hann var að segja. – Já, vertu nú svolítið róleg. Hlustaðu bara . . . Löng þögn. Svo: – Þú ferð inn eftir á morgun. Þú gerir það. Þá, ja-h, þá . . . Hann hrökk við. – Ég vildi vera með þér – þá, sagði hann nokkuð hátt. Svo hló hann lágt. Því næst sagði hann hvíslandi: – Það er sem ég sjái þig. Þú hleypur um hlærð og spyr. Já, þú, þú . . .
Andardráttur hans kyrrðist smátt og smátt, – þeirra beggja. Þau sváfu . . . Og nú var ekkert sagt, fyrr en dánumaðurinn með rauðgullna skeggið kom upp og drap á dyr. Þá tilkynnti Jón Daníelsson konunni sinni, að þau fengju mældan út einn hektara lands eftir hádegið. Hún yrði að fara inneftir og vera viðstödd.
Auður Álfhildur glaðvaknaði við þessa fregn og ætlaði að fara að segja ósköpin öll. En nú var enginn tími til að tala saman. Jón hafði steypt yfir sig skyrtunni og drifið sig í brækurnar í snarhasti, – og hann var kominn ofan, áður en Auður Álfhildur hafði sagt helminginn af því, sem hana langaði til.
Í dag . . . í dag átti að mæla þeim út land!