ÁframI.
Að hvamminum lágu há og grjótmikil börð. Jón Daníelsson leit þau strax hýru auga, sagði, að það þyrfti ekki langt að fara til að ná í grjót. Og stuttur spölur var niður í fjöruna. Þar biðu þau, sandurinn og mölin.Ungu hjónin höfðu markað fyrir húsgrunninum og rist torfið ofan af. Svo beið þeirra að grafa djúpt niður í jörðina, grafa niður á fastan grundvöll. Allt beið þeirra, beið . . . Þarna dansaði lækur niður hvamminn, nokkru innar en húsið átti að standa. Einhvern tíma seinna tækju þau sig til og leiddu frá honum járnrör inn í húsið.
Já, einhvern tíma seinna. Allt beið þeirra, beið.
Hvorugt gátu þau unnið nema endrum og eins. Stundum gat Jón ekki komið tvo, þrjá daga í röð. En Auður vann jafnt fyrir því . . . Þetta var svipað og að vinna í mógröfum, fannst henni. Jón hafði sagt, að hann byggist við, að hér væri bara mold – alveg niður á fast. Það var ánægjuleg tilhugsun, – þau, sem höfðu svo nauman tíma.
En svo fór nú verkinu að muna.
Hér var það Daníel Jósefsson, sem fann upp á snjallræði. Hann saug pípuna sína nokkuð fast, Danni gamli, kinkaði kolli og smáhneggjaði.
– Kötudrengurinn, sagði hann við son sinn.
Jón klóraði sér í höfðinu og spurði:
– Hvað er með hann?
Daníel lagði undir flatt og deplaði augunum.
– Já, hvernig lízt þér á hann sem landmann hjá okkur?
Sonurinn sló nokkur létt högg á öxl föður síns.
– Ágætt, pabbi, sagði hann. – Við látum hann hafa hálfan hlut.
Kötudrengurinn var Óli nokkur, bráðum fimmtán ára karlmenni – og nú að komast í tölu fullorðinna. Hann varð landmaður hjá formanninum Daníel Jósefssyni.
– Kötudrengurinn, sagði Danni og glingraði við skeggið.
. . . Nokkra klukkutíma á dag – og stundum marga – var nú Jóni Daníelssyni unnt að vinna við gröft í hvamminum. Oft voru þau hjónin þar bæði fram yfir náttmál. Þau voru að grafa fyrir húsinu sínu niður á fast . . .
Þarna stóð Auður Álfhildur á bakkanum og tók við hnausunum.
Pilturinn – hann var aðgerðarlaus, aldrei þessu vant, og virti eitthvað fyrir sér af mestu gaumgæfni.
– Hvað er nú? spurði hún.
– Hér er dálítið fyrir þig; já, komdu hingað, sagði hann.
Hún lét ekki segja sér það tvisvar.
– Er þetta ekki mór? . . . Jón benti henni á dökka rönd í jarðlaginu.
Hér var það hún sem gat skorið úr. Auður Álfhildur var vön í mógröfum. Hún tók blautan hnaus milli handa sér og skoðaði hann gaumgæfilega. Hann var dökkbrúnn og sums staðar svartur.
– Jú, víst er það mór . . . Hún var hraðmælt – Nonni, við hirðum hann auðvitað, breiðum úr honum hér í kring. Við getum sparað okkur með því dálítið af kolum.
– Það er nokkuð til í því, sagði Jón og gerði sig nú spekingslegan, – það er að segja, ef sá, sem tekur við hnausunum hér á bakkanum, hrærir þeim ekki saman við moldina.
Hún þóttist vera móðguð og rauk upp úr gryfjunni.
Hann kámaði sig í framan með moldugri hendinni, var að þurrka af sér svita.
– Í alvöru: heldurðu, að það borgi sig? sagði hann svo.
Hún var áfram um að hirða móinn, og þess vegna anzaði hún ekki strax:
– Já, það er ekkert efamál, marg borgar sig! sagði hún.
Hann hló hátt að ákafa hennar og var á ný tekinn til við að kasta upp á bakkann. Það voru oftast tveir kögglar á lofti hjá honum, stórir þykkir kögglar. Auður Álfhildur rogaðist með þá til hliðar. Hún hafði ekki vanizt svona stórum mókögglum. Eiginlega voru þeir ekki hennar meðfæri. En hér kom henni þó vel að hafa þjálfun við svona vinnu. Hún kunni að beita sér við þetta á sem auðveldastan hátt. Svo vannst henni þá furðanlega, og hún hafði svona nokkurn veginn undan Jóni. Það var líka sterkur moldarilmur í loftinu, þrunginn af dulúðugu seiðmagni, sem hélt huganum léttum og glöðum, ofar erfiði líðandi stundar.
– Nú er aftur mold! Það var Jón, sem kallaði.
Já, mold var það, en leðjukennd var hún og vatnsmikil. Auður mátti hafa sig alla við, svo að Jón fengi ekki allt saman ofan í gryfjuna aftur, – því hann mokaði nú frekar en stakk.
Þau mundu varla eftir nestinu sínu. Yfirleitt gengu þau ekki til matar fyrr en þau komust ekki lengur hjá því að taka sér hvíld. Jón var þá oftast orðinn frá af þorsta. Hann var þurr í munninum og allt niður í kok. Tungan loddi honum við góm, skraufþurr og eins og tærð og skrælnuð.
– Ég er orðinn þyrstur, sagði hann og vo sig upp úr gryfjunni, lagðist aftur á bak í grasið og teygði allt frá sér.
Hún hafði sett sér að kljúfa mó, meðan Jón væri að hvíla sig, en samt kom hún til hans.
Hann horfði á lækinn, sem dansaði þarna fram hjá þeim.
– Ég vildi að lækurinn bullaði yfir mig, sagði hann og vöðlaði þurri tungunni til og frá um góminn.
– Hvað þér getur dottið í hug! sagði hún og kastaði smásteinum í vatnið.
Pilturinn gretti sig ánægjulega, hélt áfram að horfa á lækinn og sagði við hann:
– Þú ert alveg spinnvitlaus, alltaf hoppandi og skoppandi, trítlandi og iðandi, já, og malar eins og ánægt kattarkvikindi, sem er strokið af natni.
Auður var hætt steinkastinu og hló nú hjartanlega. Hún hafði gaman af að taka eftir Jóni, þegar hann lá þyrstur við rennandi vatn. Og þarna var lagstur við lækinn, laut ofan að vatninu. Nú freyddi það um munvikin, og svo hlunkaði í honum, þegar hann kyngdi. Það mátti frekar segja, að hann andaði vatninu að sér, heldur en að hann drykki. Og ekki reis hann upp, þegar hann var búinn að drekka nægju sína, heldur deyf hann í höfðinu, þangað til vatnaði um skyrtukragann. Þannig nokkrum sinnum. Svo skók hann höfuðið duglega og blés frá sér lofti og löðri.
– A-a-a-ha! stundi hann og dró sig snöggt saman í herðunum, var ekki ennþá hættur að skekja höfuðið.
Hláturinn snart hverja taug í líkama hinnar ungu konu, eins og fiðraði ljúfsárt við þær. Hún reyndi ekki að verjast áhrifum hans, heldur lét undan, féll á jörðina, mjúkt og fjaðrandi, en þó með öllum sínum þunga.
– Ó, þetta er gott, þetta er gott! stundi Jón Daníelsson, mjakaði sér svo til konu sinnar, lagði annan handlegginn yfir um hana – starði á vatnið, benti á það. – Sjáðu hann, horfðu á bjánann!
– Nú, hvað? spurði hún.
– Hu, hu, hu, hló Jón við læknum, gældi við hann. – Greyið hendist og sendist eins og hundelt skepna, skemmtilegur bjáni og meinleysis skinn, illskast ekki við mann, þó að maður þambi úr þér eftir vild. Kannske þó í þér dálítill rembingur – stundum, þykist þá vera eitthvað meira en spræna. Og samt anarðu alltaf beinustu leið, blint í sjóinn, hefur ekkert vit á að gera mikið úr þér, safna þér saman í lægð, mynda vatn. Nei, skvettist bara og skvettist . . . Jón sagði miklu meira en þetta, átti stundum ekki svo hægt með að stöðva sig, eftir að hann var einu sinni kominn af stað.
Þau áttu nestið sitt undir steini og settust með það í laut – spölkorn frá læknum.
Það glóðu tærir vatnsdropar á andliti piltsins, hálsi og brjósti, og það draup úr hári hans niður á enni og bak.
Þau nörtuðu í nestið sitt.
Hann var að smámuldra við eyra hennar:
– Þú stendur oftast alltof mikið bogin við vinnuna, sagði hann. – Þú mátt til með að rétta miklu oftar úr þér, annars geturðu hæglega fengið kryppu upp úr bakinu og orðið þreytuleg að sjá þig . . .
Hún lofaði honum að masa áfram án þess að taka fram í fyrir honum, lá við hlið hans og bærði ekki á sér, fann, hvernig hann strauk höndunum mjúkt, en þétt um bak hennar og mjaðmir. Smátt og smátt hvarf henni alveg hin villta ólga, sem fyrir stuttu síðan hafði bylgjað um brjóst hennar og streymt þaðan eftir hverri taug út um líkamann. Hún hvíldi í endurnærandi ró, sem gaf henni hið sama og svefninn gefur.
II.
Langir og erfiðir vinnudagar. Já, þannig var það í rauninni. En Auði Álfhildi fannst samt allt annað. Hún og hann og það, sem þeirra var – nú var þetta hennar heimur, og aðeins rödd einnar manneskju, sem stóð utan við þennan heim, gat látið til sín heyra þangað inn. Rödd Ólafar. Auður var aldrei svo niðursokkin í hugsanir sínar, að hún hlustaði ekki með athygli á það, sem Ólöf hafði að segja.
Ólöfu geðjaðist svo vel að Auði Álfhildi, að hún gat ekki stillt sig um að rabba við hana, hvenær sem færi gafst. Og nú hafði hún verið að segja henni frá fólki, sem var víst dálítið óvenjulegt – sérstætt.
Guðlaug Jónsdóttir, gömul móðir, Karl Nilsen, sonur hennar; Petra, konan hans – söngvabarnið var hún kölluð . . . Þetta fólk var orðið nákunnugt Auði af frásögnum Ólafar. Það var vinafólk fjölskyldunnar í Jósefsbúð.
Dökkbrúnn armstóll með grænu áklæði stóð í einu horninu á setustofu gömlu hjónanna. Þarna set Ólöf eitt kvöldið með prjóna sína, smávaxin kona, snyrtilega klædd – yfir henni mildur þokki. Eins og alltaf virtist fara svo undur lítið fyrir henni, já, undur lítið. En þegar hún sat þarna og sagði frá, fannst Auði hún vaxa – eða allt annað hverfa – ekkert vera til eða varða neinu, nema hún og það, sem hún var að segja. Ólöf var að tala um þrjár manneskjur, nátengdar. Fólk þetta hafði fyrir tveim árum verið búandi þarna í kaupstaðnum, en var nú langtímum skilið samvistum – var sitt í hverri áttinni. Nú mundi það eiga hér leið um eftir nokkra daga.
Auður Álfhildur var nærri því viss um, að þessar manneskjur mundu ekki koma henni ókunnuglega fyrir sjónir, þegar þær bæri að garði. Ólöf hafði í orðum eins og brugðið upp lifandi myndum af þeim og lífi þeirra. Og öðruhverju skaut svo þessum myndum upp á yfirborð hugans, þegar Auður Álfhildur var kannske að hugsa um allt annað . . . Og nóttina áður en Guðlaugar gömlu og tengdadóttur hennar var von, sá Auður þau og heyrði, þessi þrjú, gömlu móðurina, son hennar, og svo Petru, söngvabarnið, sá þau í huganum, heyrði raddir þeirra. Og hún eins og rakti spor þeirra, rakti þá slóð, sem Ólöf í sínu hógláta öryggi, sinni vökulu og yfirlætislausu gerhygli hafði leitt hana að þarna um kvöldið.
Guðlaug – gamla móðirin. Sú kona – sporin hennar . . . Mest allan aldur sinn hafði hún lifað alein, fráskilin sínum, hæglát, dul, fáorð, gætin. Kannske hafði ekkert mannlegt auga séð hana fella tár . . . En svo, þegar hún var komin átta ár yfir fertugt, hafði orðið skyndileg breyting á högum hennar. Þá fyrst, á síðsumri ævinnar, breiddi sá gróður blóm á mót sólu, sem vorið hafði kvatt til lífsins. Það var þá, sem hún fæddi fyrsta og einasta barnið sitt. Hún var ekki lengur ein og mædd. Barnsfaðirinn, norskur selveiðiskipstjóri, Nilsen að nafni, hvarf að vísu skömmu eftir að hún vissi, að hún átti barn í vændum. En eftir var Karl Nilsen. Faðir hans hafði farið hér um eins og eldur. Ungu stúlkurnar höfðu víst fleiri en ein og fleiri en tvær brennt þar fingurna, og hann hafði komist upp á milli ungra hjóna. Stundum hafði hann líka sézt á götu með smástelpum. Karlmennirnir höfðu litið hann illu auga. Það hafði kostað einn þeirra blóð og spítalalegu. Eins og nærri má geta, var ýmislegt sagt um þennan erlenda spellvirkja, en aldrei hafði Guðlaug Jónsdóttir heyrst áfella barnsföður sinn. Stundum sagði hún:
– Guð fyrirgefi honum, blessuðum manninum!
Ójá, svo sagði hún.
Gamla móðirin hafði unnið alla almenna vinnu fyrstu fimm árin, sem barnið lifði. Svo hafði hún gerzt vatnsburðarkona. Í sjö ár hafði hún borið vatn í hús kaupstaðarins – eða allt fram að því, að lögð var vatnsleiðsla í húsin, og hver og einn hafði launað henni fyrir það, eftir því sem hann átti artir til. Við burðinn hafði hún gengið í ferhyrndri trégrind, með tvær vatnsfötur úr blikki, sína í hvorri hendinni. Oft hafði lítill drengur tölt við hlið hennar. Mörg spor hafði hún átt þessi ár – og brosað við hvert þeirra. Nú átti hún ekkert bros lengur. Og nú var ferhyrnda trégrindin löngu töpuð, vatnsföturnar sömuleiðis, enda hvort tveggja búið að vinna sitt ætlunarverk. En stritið við vatnsburðinn hafði skilið eftir þau ummerki, sem alltaf fylgdu henni og öllum voru augljós. Hún var áberandi lotin, og það var eins og teygst hefði úr handleggjunum. En rýrir voru þeir samt ekki; sýndust sannarlega eiga sér ennþá orku og seiglu.
Karl Nilsen, – hann hafði ekki slitið barnsskónum, þegar hann hóf uppreisn gegn móður sinni. Einnig hann var að nokkru tapaður henni, hafði tapazt henni um svipað leyti og ferhyrnda grindin og vatnsföturnar. Hann hafði víst alltaf verið henni dálítið erfiður, en hún ekki fundið það, ekki fyrst að minnsta kosti. Það vildi verða svo um mæður.
Hann átti snemma sinn eigin ákveðna vilja. Hann gat ekki þolað, að móðirin hefði auga með honum. Hann vildi finna sig frjálsan og sjálfs sín ráðandi. Hann var fámálugur og einrænn eins og móðirin, en fylginn sér og óbilgjarn. Hún gafst ekki upp á að leiða honum fyrir sjónir, að það, sem hún vildi, væri honum fyrir beztu. Hann hlustaði þolinmóður, ekki vantaði það, en fimmtán ára strauk hann að heiman. Hann gerðist sjómaður. Guðlaug sat eftir með bréf, sem hann hafði lagt á rúmið hennar. Hún var aftur ein, alein – og nú gömul móðir. En hún sýndist óbreytt, var fámál að vanda, sagði engum neitt um sig eða sitt. Hvernig gat hún þetta? . . . Hún var að bíða.
Og hún beið ekki árangurslaust. Karl Nilsen var ekki ræktarlaus. Það leið reyndar nokkuð langt frá því að hann strauk og þangað til hún fékk fyrsta bréfið, en svo fékk hún öðruhverju bréf. Sonurinn heimsótti einnig móður sína við og við, nema þegar hann var langt úti í heimi. Stundum dvaldi hann hjá henni nokkrar vikur. Hún bað hann alltaf að fara ekki aftur. Hann fór. Það var mikil ólga í hans blóði, það var að hálfu framandlegt blóð. Blámakennd dul var yfir leið föður hans. Skip þessa manns hafði borið að landi öðruhverju fyrir mörgum árum – hafði komið og farið – og loks að fullu. Enginn vissi, hvar það var nú. Ef til vill var hann nú líka orðinn farmaður. Ef til vill var skip hans þar, sem pálmarnir uxu og svartir menn erjuðu jörðina. Máske . . .
Karl Nilsen var óstýrilátur, en ekki hvarflandi, dulur, en ekki hikandi. Foreldra hans voru tvær ásættanlegar aðstæður, og hann var kynlegt sambland af þeim báðum . . . Hann var ýnist fiskimaður eða farmaður, hafði verið á stórum og smáum vélskipum, togurum og millilandaskipum, mest á þeim – og það bæði innlendum og erlendum. Farandlífið var honum ekki einungis starf, heldur undirstaða lífsgleðinnar, en jafnframt böl hans og óhamingja. Fimm árum eftir flótta sinn frá móðurinni kenndi hann þess sjúkdóms, sem alltaf síðan ýmist leyndist með honum sem falinn eldur eða blossaði upp. Það var samgróningur í görnum. Karl hafði oft legið á sjúkrabúsum, tvisvar farið undir hnífinn, en aldrei fengið verulega meinabót. Fyrir löngu hafði honum verið bannað að stunda sjómennsku og aðra erfiða vinnu. Lengi hafði honum staðið til boða létt vinna í landi, – en það var ekki hægt að banna syni selveiðiskipstjórans norska. Og það gat enginn skipað honum hvernig hann skyldi haga lífi sínu. Hann vantaði hvorki vilja né einbeitni – þó að hann hins vegar mundi eiga ríkar ástríður.
Stúlkan hans, – allir kölluðu hana í umtali söngvabarnið. Sjálf kallaði hún sig Petru, hét Petrína. Hún var átján ára, en leit út eins og telpa á fermingaraldri. Hún hafði um hálsinn festi með einkennilegum silfurkrossi . . . Karl Nilsen hafði fundið þessa stúlku á leið sinni fram með ströndum landsins. Hún hafði sungið fyrir hann. Hún var alltaf syngjandi. Og fólk hlustaði, þegar hún söng. Svo var hún kölluð söngvabarnið. Tvö síðastliðin ár hafði hún stundað söngnám í höfuðstaðnum. Lærðir menn sögðu, að hún væri fædd snillingur. Ef til vill mundi vegur hennar um síðir liggja langt út í veröldina – þangað, sem var háaltari listarinnar.
Hvað nú um Guðlaugu Jónsdóttur, gamla móður, sem hafði verið ein og beðið lengst sinnar ævi? Ennþá beið hún, en nú var hún ekki lengur í kaupstaðnum, heldur hjá systur sinni, Jóhönnu, sem var búandi kona í sveit, bjó þar, sem þær Guðlaug höfðu alizt upp. Og þar var gott að bíða . . . Petra hafði svo dvalizt tímakorn þarna í sveitinni í vor, sér til hvíldar. Nú voru þær Guðlaug báðar á leið til kaupstaðarins. Karl Nilsen mundi koma þangað eftir nokkra daga á suðurleið. Hann var nú stýrimaður á íslezku framskipi. Petra ætlaði að fara með honum, og Guðlaug mundi verða aftur ein – bíða, bíða . . .
Þannig var sagan, – þannig var þetta fólk. Kringum það var eimur af söknuði og þrá. Þessar þrjár manneskjur, – þær fjarlægðust hver aðra meira og meira, eins og einhver dulrammur örlagastraumur sogaði þær lengra og lengra – hverja í sína áttina, – þær, sem sjálfsagt höfðu þó svo djúpa þörf fyrir að vera saman, sjá hver aðra brosa og skynja sig í nálægð hver við aðra. Andrúmsloftið, sem umvafði þær, var svo allt annað en það, sem unga konan andaðið að sér. Hverfulleikinn yfir lífi þeirra vakti hjá henni eftirvæntingu og spurn, en náði ekki að snerta hana til andófs eða samhyggðar. Hún beið eftir því, að það kæmi nær. Hana langaði til að taka í hönd þess og heyra það tala. Og ein spurning var efst í hug hennar: Var fólkið svona – eins og henni hafði verið sagt? Og – þó: Hún ekki einasta trúði því. Hún vissi það. Samt spurði hún.
Næsta dag stóðu myndir gömlu móðurinnar og söngvabarnsins holdi klæddar gegnt Auði Álfhildi. Hún þekkti þær strax og hún sá þær. Augu hennar dvöldu við Guðlaugu Jónsdóttur: Lágvaxin sjalkona, eins og jörðin væri að streitast við að draga hana til sín. Hannleggirnir eins og teygðir, en þó þreklegir. Hárið alhvítt í vöngum, ekki silfur, heldur mjöll – stóð út undir ullarhyrnu, sem konan hafði yfir höfði sér. Andlitið breitt, holdmikið, ekki smágert, en heldur ekki stórskorið, yfir því þungur og dulur svipur. Og svo . . . Það var gott að horfa í þessi augu. Þau voru skær og rík af lífi, svo kyrrlát sem það var þó, augnaráðið. Þarna var bros, þó að það væri ekki á vörunum. Öll framkoman var varfærin, en þó örugg – launþoróttug . . . Auður Álfhildur fann það, að þessi kona mundi eiga þær orkulindir í leynum, sem hún gæti sótt í þróttinn til að standa af sér stór veður.
Já, það var Guðlaug Jónsdóttir, sem Auður Álfhildur horfði á. Það var eins og Petra væri ekki til. Auður sá hana raunar, heilsaði henni, en hún var óviðkomandi, dró ekki að sér athyglina. Jafnvel þegar Auður, eftir beiðni Ólafar, gekk með Petru inn í hlið, vissi hún varla af henni, og þó skiptust þær á einhverjum orðum um daginn og veginn. En svo allt í einu – inni í kjarri vaxinni hlíðinni – var eins og Auður Álfhildur yrði sér ungu stúlkunnar virkilega meðvitandi. Ef til vill hafði streymt frá henni einhver kraftur – eing og ýtt við Auði í undrun og spurn: Hvers vegna? Og Auður Álfhildur leit snöggvast til hennar, skynjaði svo nærveru hennar sem áhrifum þrunginn veruleika.
En Auði Álfhildi fannst hún ekki ganga við hlið fullvaxta konu, heldur lítillar og viðkvæmrar telpu. Já, það hvíldi einhver undur hrein og fínger viðkvæmni yfir þessu barni. Það var ekkert í fari Petru sem minnti á setta eða lærða framkomu, ekkert tildur, ekkert yfirskin. Auði Álfhildi fannst sem viðkvæmni þessa barns stæði varnarlaus gagnvart víðsjálli veröld . . . Og þessar mjúku, smáu hendur. Nú gat unga konan ekki haft af þeim augun. Hún átti bágt með að trúa því, að þær hefðu vaskað fisk á frostköldum vormorgni. Gat það verið? Hún innti eftir því við hana.
Stúlkan hló, smáfríð stúlka, dökkeyg og dökkhærð. Og nú var einhver fjarrænn funi í augum hennar. Hann bylgjaði frá sér björtu ljósi – og svo . . . svo var það búið, að Auði Álfhildi fyndist þessi stúlka vera lítil telpa.
Petra horfði á hendur sínar.
– Já, ég hef vaskað fisk, sagði hún.
– Fannst þér það ekki kalsamt?
Stúlkan nam staðar, brosti:
– Nei, ég man ekki til þess, sagði hún. – Ég söng alltaf, þegar ég fann til kulda. Þá varð mér strax hlýtt.
Petra stóð nokkra stund brosandi. Auður – henni fannst allt í einu svo lang á milli þeirra, og það, sem Petra sagði, vera eitthvað svo framandlegt – eins og talað upp úr kynjabók.
– Já, næstum, hvíslaði Petra. Svo: – Ég ætla að segja þér frá dáltilu atviki. Daginn, sem ég vissi, að Kalli kæmi hér við í suðurleið, kom mér í hug að æfa fyrir hann tvö lög – bara fyrir hann – og engan annan. Ég ætlaði að æfa þau, svo að enginn heyrði. Annað lagið er um sólskinið, hitt um blómin . . . Hún talaði hægt. Þó var dúnléttur leikur í hreimi raddarinnar. – Lög um sólskinið og blómin, sagði hún. – Ég fór burt frá honum til að vera alein – og tók ekkert eftir, hvert ég var að fara. Ég var hugfangin. Lögin sungu sig sjálf – sungu sig sjálf í huga mínum. Þannig söng heyri ég oft, sérstaklega þegar ég er alein. Ég hélt áftam göngunni án þess að syngja, bara hlustaði. Það var indælt. Svo söng ég sjálf, söng lögin upp aftur og aftur, fannst þau samt alltaf jafnný og falleg. Ég þagnaði, hlustaði. Nú var eins og lögin væru sungin einhvers staðar úti í geimnum. Ég vissi ekkert um mig, fyrr en Guðlaug stóð yfir mér og nefndi nafn mitt.
– Ég er víst búin að sofa lengi, sagði ég.
Hún hélt það. Og hún sagðist vera búin að leita mín þó nokkra stund.
– Hvað varstu að gera í burtu? spurði hún.
– Ég var bara að syngja, sagði ég.
– Hvað varstu að syngja? spurði hún.
Ég vildi ekki segja henni það, ekki þá. Svo ég sagði henni frá því um kvöldið, að ég hefði bara verið að æfa mig fyrir hann Kalla. Mér fannst það ekkert gera til. Hún mátti vel vita um það . . . Petra þagnaði.
Auður Álfhildur sagði ekki neitt. Þær settust niður. Söngvabarnið studdi flötum lófum á jörðia og vaggaði sér í mjöðmunum.
– Fórstu oft einförum til að syngja? spurði Auður eftir að þögnin hafði ríkt um stund.
– Já, næstum daglega.
Aftur þögn. Svo spurði Auður Álfhildur:
– Heldurðu, að þú farir nokkuð bráðlega til útlanda.
Petra var allt í einu grafkyrr. Það var ekki lengur viðkvæmni í svið hennar eða fasi, öllu heldur hressilegur blær heitrari og ókafrar ólgu. Auði Álfhildi sýndist hún hávaxin, þar sem hún sat.
– Jáhá, einmitt bráðlega, sagði Petra.
– Verðurðu lengi í burtu?
– Það fer auðvitað allt eftir því, hvað ég get, hvað í mér býr . . . Hún þagði um hríð, og hið fjarlæga blik augnanna varð að leiftrandi ljóma. Svo sagði hún, en það var sem röddin hefði dýpkað: – Ég vil fara næsta sumar. Ég er eiginlega ekkert ennþá, er miklu minna en allir halda. Ég á fram undan starf, sem ég hef ekki hugmynd um, hve margvíslegum örðugleikum er bundið . . . Það var eitthvað stórbrotið við svipinn á hinu smáfríða andliti. Kannske fólst í honum leyndardómurinn, sem megnar að lyfta manninum yfir duft og dimmu hversdagsleikans, upp í tæran ljóma hins veraldlega og varanlega, gera hann ósæranlegan og ósigrandi . . . Söngvabarnið rétti hendur sínar í áttina til ungu konunnar. – Auður Álfhildur, sagði hún. – Trúirðu þvi: Ég get ekki hugsað mér að lifa, ef ég yrði að hætta að syngja.
Auður sat þögul og laut höfði. Henni fannst helgi yfir stundinni. Petra hafði sagt henni hug sinn allan. Þessi barnslega dóttir veraldarhjarans þráði að opna heiminum hjarta sitt í söng.
Þær horfðust í augu. Og augnaráð Petru: Auði fannst eins og lítið barn væri að gráta . . .
Þröstur kliðaði í skógarhlíðinni. Hann var glaður.
Petra lyfti höfðinu. Hún var að hlusta, og það varð aftur bjart yfir svip hennar.
Þrösturinn kliðaði.
Síðan stutt þögn. Svo söng hin kornunga stúlka um fugl í skógi.
Auði Álfhildi fannst eins og sólin skini beint í andlit sér. Þó sneri hún bakinu í sólskinið. Hún óskaði, að Petra héldi áfram að syngja, lengi, lengi. Hún söng aðeins brot úr lagi, kliðaði eins og lítill fugl í skógi.
. . . Tveim dögum seinna: Karl Nilsen og söngvabarnið gegnu um skógarhlíðina. Petra söng um sól og blóm. Auður Álfhildur stóð lengi, lengi auðum höndum við lækinn í hvamminum, þar sem húsið átti að rísa af grunni.
Um kvöldið var skipið á leið suður.
Karl hafði dvalið í kaupstaðunum part úr degi. Auður Álfhildur hafði lítið meira en séð hann. Hún hafði alltaf verið dálítið undrandi yfir aldursmun hans og Petru. Hún var það ekki lengur. Þau voru bæði sérstæð – voru ólík öðrum og áttu sér sitthvað sameiginlegt. Það voru snögg svipbrigði á andlitum beggja og fjarrænt blik í augunum. Ósjálfrátt drógust þau hvort að öðru. En svo: Það var eins og þeim væri fyrirmunað að fá að vera saman. Nú áttu þau að vísu samflot um stund, en svo mundu þau berast sitt í hvora áttina.
. . . Guðlaug Jónsdóttir var aftur ein. Hún var um kyrrt í kaupstaðnum nokkra daga. Svo var við bryggjuna bátur úr svit þeirra systra.
Auður og Ólöf fylgdu gömlu móðurinni til skips.
Ólöf sagði:
– Kalli lét vel yfir sér.
Þögn. Svo sagði Guðlaug.
– Það er ekki gott að treysta því. Hann lætur alltaf vel yfir sér, heillin . . . Guðlaug talaði hægt og varfærnislega. Það var festa í röddinni, eins og allri framkomu þessarar konu.
– Mér sýndist hann hressilegur, sagði Ólöf.
– Hann er það . . . Guðlaug sagði ekki meira. En hún gekk hægar en áður. Svo leit hún til Ólafar: – Hann tekur þessu öllu með hörku, blessaður. Það er í öðru hans ólán. Hann lætur sig ekki fyrr en hann getur ekki staðið á fótunum.
Auður Álfhildur sagði ekki orð. Hún hlustaði. Hún sá, að Ólöf var að hugleiða eitthvað. Hvað mundi nú koma hjá Ólöfu? . . . Og Guðlaug . . . Það var ekki hægt að sjá, að hún væri beygð: Þessi skíru, lífríku augu, og varfærnislegt, en þróttugt fasið.
Ólöf sagði:
– Petra hefur eignazt mann, sem skilur hana.
Gamla móðirin svaraði ekki strax, en eftir stutta þögn sagði hún:
– Það er víst, heillin. Ég er heldur ekki óánægð. Guð hefur ætlað þeim þetta. Þau fá ekki að vera mikið saman fyrst um sinn . . . Gamla móðirin rétti fram stutta og breiða hönd sína til kveðju. – Verið þið blessaðar, sagði hún. – Guð launi ykkur fyrir mig . . . Hún var um stund kyrr í sömu sporum, álút en örugg. Svo réttist hún allt í einu upp, stóð næstum því bein, og hönd hennar leitaði upp til brjóstsins. – Hann heimsækir mig í vetur. Það verða mínir hátíðisdagar.
Hvíthærð kona, sem hafði staðið af sér stór veður, en átti samt ennþá lífrík augu og hógláta – en þó ef til vill vængjaða von. Þetta var það, sem Auður Álfhildur sá og hugsaði, þegar hún hvarflaði huganum til Guðlaugar Jónsdóttur – eftir að hún var farin.