§ 21.
La feino (Dawrigo).
Apenaw shia patrino shin rimarkis, shi kriis
al shi: "Nu, mia filino?" - "Jes, patrino", respondis al shi la malghentilulino, eljhetante unu serpenton kaj unu ranon. - "Ho, chielo!" ekkriis la patrino, "kion mi vidas? Shia fratino en chio estas kulpa; mi pagos al shi por tio chi!" Kaj shi tuj kuris bati shin. La malfelicha infano forkuris kaj kashis sin en la
plej proksima arbaro. La filo de la regho, kiu revenis de chaso,
shin renkontis; kaj, vidante, ke shi estas tiel bela, li demandis
shin, kion shi faras tie chi tute sola kaj pro kio shi ploras. - "Ho ve, sinjoro, mia patrino forpelis min el la domo".
rimarki |
|
krii |
gritar |
| nu |
¡pues bien! |
| jes |
sí |
| ek |
indica una acción que comienza o que es momentanea; p. ej.
krii: gritar
ekkrii:
exclamar |
| kulpa |
culpable |
| kashi |
esconder |
| regho |
rey |
| chasi |
cazar |
| demandi |
preguntar |
| sola |
solo, sola |
| pro |
a causa de |
| ho! |
¡oh! |
| ve! |
¡ay! |
§ 22.
Fluanta akvo estas pli pura, ol akvo staranta
senmove. - Promenante sur la strato, mi falis. - Kiam Nikodemo
batas Jozefon, tiam NNikodemo estas la batanto kaj Jozefo estas
la batato. - Al homo, pekinta senintence, Dio facile pardonas.
- Trovinte pomon, mi ghin manghis. - La falinta homo ne povis sin
levi. Ne riprochu vian amikon, char vi mem plimulte meritas riprochon;
li estas nur unufoja mensoginto dum vi estas ankoraw nun chiam
mensoganto. - La tempo pasinta jam neniam revenos; la tempon
venontan neniu ankoraw konas. - Venu, ni atendas vin, Savonto
de la mondo. - En la lingvo "Esperanto" ni vidas la estontan lingvon de la tuta mondo. - Awgusto estas mia plej amata
filo. - Mono havata estas pli grava ol havita. - Pasero kaptita
estas pli bona, ol aglo kaptota. - La soldatoj kondukis la arestitojn
tra la stratoj. - Li venis al mi tute ne atendite. - Homo, kiun
oni devas jughi, estas jughoto.
| flui |
fluir
|
| movi |
mover |
| strato |
calle |
| fali |
caer |
| at |
terminación del participio pasivo presente de los verbos |
| peki |
pecar |
| int |
terminación del participio activo pasado de los verbos |
| intenci |
intentar |
| levi |
elevar |
| riprochi |
reprochar |
| meriti |
merecer |
| mensogi |
mentir |
| pasi |
pasar |
| neniam |
nunca |
| ont |
terminacióndel participio activo futuro de los verbos |
| neniu |
nadie |
| atendi |
esperar |
| savi |
salvar |
| mondo |
mundo |
grava
|
importante |
| pasero |
gorrión |
| kapti |
atrapar |
| aglo |
águila |
| ot |
terminación del participio pasivo futuro de los verbos |
| soldato |
soldado |
| konduki |
conducir |
| aresti |
arrestar |
| tra |
a través de |
| jughi |
juzgar |
§ 23.
La feino (Fino)
La reghido, kiu vidis, ke el shia busho eliris
kelke da perloj kaj kelke da diamantoj, petis shin, ke shi diru
al li, de kie tio chi venas. Shi rakontis al li sian tutan aventuron.
La reghido konsideris, ke tia kapablo havas pli grandan indon,
ol chio, kion oni povus doni dote al alia frawlino, forkondukis
shin al la palaco de sia patro, la regho, kie li edzighis je shi.
Sed pri shia fratino ni povas diri, ke shi farighis tiel malaminda,
ke shia propra patrino shin forpelis de si; kaj la malfelicha knabino,
multe kurinte kaj trovinte neniun, kiu volus shin akcepti, baldaw
mortis en angulo de arbaro.
| kelke |
algo, un poco
|
| aventuro |
aventura |
| konsideri |
considerar |
| inda |
de mérito, que es digno de |
| doto |
dote |
| palaco |
palacio |
| igh |
hacerse; p. ej.
pala: pálido
palighi: palidecer;
sidi: estas sentado
sidighi:
sentarse |
| je |
se traduce por diferentes preposiciones |
| propra |
propio, propia |
| akcepti |
aceptar |
| baldaw |
pronto |
| angulo |
ángulo |
§ 24.
Nun li diras al mi la veron. - Hieraw li diris
al mi la veron. - Li chiam diradis al mi la veron. - Kiam vi vidis
nin en la salono, li jam antawe diris al mi la veron (aw li estis
dirinta al mi la veron). - Li diros al mi la veron. - Kiam vi
venos al mi, li jam antawe diros al mi la veron (aw li estos
dirinta al mi la veron; aw antaw ol vi venos al mi, li diros
al mi la veron). - Se mi petus lin, li dirus al mi la veron.
- Mi ne farus la eraron, se li antawe dirus al mi la veron (aw
se li estus dirinta al mi la veron). - Kiam mi venos, diru al
mi la veron. - Kiam mia patro venos, diru al mi antawe la veron
(aw estu dirinta al mi la veron). - Mi volas diri al vi la veron.
- Mi volas, ke tio, kion mi diris, estu vera (aw mi volas esti
dirinta la veron).
| salono |
salón
|
| os |
terminación del tiempo futro en los verbos |
§ 25.
Mi estas amata. Mi estis amata. Mi estos amata.
Mi estus amata. Estu amata. Esti amata. - Vi estas lavita. Vi
estis lavita. VVi estos lavita. Vi estus lavita. Estu lavita.
Esti lavita. - Li estas invitota. Li estis invitota. Li estos
invitota. Li estus invitota. Estu invitota. Esti invitota. -
Tiu chi komercajho estas chiam volonte achetata de mi. - La surtuto
estas achetita de mi, sekve ghi apartenas al mi. - Kiam via domo
estis konstruata, mia domo estis jam longe konstruita. - Mi sciigas,
ke de nun la shuldoj de mia filo ne estos pagataj de mi. - Estu
trankvila, mia tuta shuldo estos pagita al vi baldaw. - Mia ora
ringo ne estus nun tiel longe serchata, se ghi ne estus tiel lerte
kashita de vi. - Law la projekto de la inghenieroj tiu chi fervojo
estas konstruota en la dawro de du jaroj; sed mi pensas, ke ghi
estos konstruata pli ol tri jarojn. - Honesta homo agas honeste. - La pastro, kiu mortis
antaw nelonge (aw antaw nelonga tempo), loghis longe en nia urbo.
- Chu hodiaw estas varme aw malvarme? - Sur la kameno inter du
potoj staras fera kaldrono; el la kaldrono, en kiu sin trovas
bolanta akvo, eliras vaporo; tra la fenestro, kiu sin trovas
apud la pordo, la vaporo iras sur la korton.
| inviti |
invitar
|
| komerci |
comerciar |
| ajh |
hecho de o que tiene la cualidad de; p. ej.
mola: blando
molajho: parte blanda
de algo |
| sekvi |
seguir |
| konstrui |
konstruir |
| shuldi |
deber, adeudar |
| oro |
oro |
| ringo |
anillo |
| lerta |
hábil |
| projekto |
proyecto |
| ingheniero |
ingeniero |
| fero |
hierro |
| vojo |
camino |
| agi |
actuar |
| pastro |
padre, sacerdote |
| kameno |
chimenea |
| poto |
olla |
| kaldrono |
caldero |
| boli |
hervir |
| vaporo |
vapor |
| pordo |
puerta |
| korto |
patio |
§ 26.
Kie vi estas? - Mi estas en la ghardeno. -
Kienn vi iras? - Mi iras en la ghardenon. - La birdo flugas en
la chambro (= ghi estas en la chambro kaj flugas en ghi). - La birdo
flugas en la chambron (= ghi estas ekster la chambro kaj flugas
nun en ghin). - Mi vojaghas en Hispanujo. - Mi vojaghas en Hispanujon.
- Mi sidas sur segho kaj tenas la piedojn sur benketo. - Mi metis
la manon sur la tablon. - El sub la kanapo la muso kuris sub
la liton, kaj nun ghi kuras sub la lito. - Super la tero sin trovas
aero. - Anstataw kafo li donis al mi teon kun sukero, sed sen
kremo. - Mi staras ekster la domo, kaj li estas interne. - En
la salono estis neniu krom li kaj lia fianchino. - La hirundo
flugis trans la riveron, char trans la rivero sin trovis aliaj
hirundoj. - Mi restas tie chi law la ordono de mia estro. - Kiam
li estis che mi, li staris tutan horon apud la fenestro. - Li diras, ke mi estas atenta. - Li
petas, ke mi estu atenta. - Kvankam vi estas richa, mi dubas,
chu vi estas felicha. - Se vi scius, kiu li estas, vi lin pli estimus.
- Se li jam venis, petu lin al mi. - Ho, Dio! kion vi faras!
- Ha, kiel bele! - For de tie chi! - Fi, kiel abomene! - Nu, iru
pli rapide!
| ekster |
fuera de
|
| vojaghi |
viajar |
| piedo |
pie |
| benko |
banca |
| et |
indica disminución; p. ej. ridi reir - rideti sonreir |
| meti |
poner, colocar |
| kanapo |
canapé |
| muso |
ratón |
| lito |
cama |
| super |
sobre, encima de |
| aero |
aire |
| kafo |
café |
| teo |
té |
| sukero |
azúcar |
| kremo |
crema |
| interne |
internamente |
| fiancho |
novio |
| hirundo |
golondrina |
| trans |
al otro lado de |
| rivero |
río |
| estro |
jefe |
| atenta |
atento, atenta |
| kvankam |
aunque |
| dubi |
dudar |
| estimi |
estimar |
| fi! |
¡uf! |
| abomeno |
abomenación |
| rapida |
rápido, rápida |
§ 27.
La artikolo "la" estas
uzata tiam, kiam ni parolas pri personoj aw objektoj konataj.
Ghia uzado estas tia sama kiel en la aliaj lingvoj. La personoj,
kiuj ne komprenas la uzadon de la artikolo (ekzemple rusoj aw
poloj, kiuj ne scias alian lingvon krom sia propra), povas en
la unua tempo tute ne uzi la artikolon, char ghi estas oportuna
sed ne necesa. Anstataw "la" oni povas ankaw diri "l'" (sed nur post prepozicio, kiu finighas per vokalo). - Vortoj kunmetitaj estas
kreataj per simpla kunligado de vortoj; oni prenas ordinare la
purajn radikojn, sed, se la bonsoneco aw la klareco postulas,
oni povas ankaw preni la tutan vorton, t. e. la radikon kune
kun ghia gramatika finigho. Ekzemploj: skribtablo aw skribotablo
(= tablo, sur kiu oni skribas); internacia (= kiu estas inter
diversaj nacioj); tutmonda (= de la tuta mondo); unutaga (= kiu
dawras unu tagon); unuataga (= kiu estas en la unua tago); vaporshipo
(= shipo, kiu sin movas per vaporo); matenmanghi, tagmanghi, vespermanghi;
abonpago (= pago por la abono).
| artikolo |
artículo
|
| tiam |
entonces |
| objekto |
objeto |
| tia |
tal |
| kompreni |
comprender |
| ekzemplo |
ejemplo |
| polo |
polaco |
| necesa |
necesario, necesaria |
| propozicio |
proposición |
| vokalo |
vocal |
| kunmeti |
componer |
| simpla |
simple |
| ligi |
ligar |
| radiko |
raíz |
| soni |
sonar |
| klara |
claro, clara |
| postuli |
exigir |
| gramatiko |
gramática |
| nacio |
nación |
| diversa |
diverso, diversa |
| shipo |
barco |
| matenmanghi |
desayunar |
| aboni |
suscribir |
|