Mehtap Projesi

"KÜRESELLESMENIN INSANILESTIRILMESI" KAVRAMINI ÖGRENMEK (Bir Proje)

1. KÜRESELLESME VE KÜRESELLESMENIN TARIHSEL GELISIMI

1.1. KÜRESELLESME

Küresellesme kavraminin tanimi, yapildigi zamana ve mekana bunun yaninda kimin tarafindan yapildigina göre degisebilmektedir. Dünya literatüründe yapilacak küçük bir inceleme pek çok tanimlama ortaya koyacaktir. Ancak burada, kaçinilmaz olan ve birden fazla boyut tasiyan süreç olarak küresellesmenin artan etkileri sonucu evrensel bir ihtiyaç olarak ortaya çikan küresellesmeyi insanilestirme kavrami inceleneceginden, sosyal ekonomik ve siyasi olasi boyutlari içine alan bir tanim olusturulacaktir.
Ilk olarak, “küresel”, “küreselcilik”, ve “küresellesme” kelimelerini ayirt etmemiz gerekmektedir. “Küresel” kelimesi “ulusal” kelimesinin karsitidir. “Küresel” insanoglunun yasadigi çevreyi kapsar ve ayni zamanda insanoglunun yasadigi çevre anlamina gelir. “Küresel” terimi ilk olarak küresel çagin baslamasiyla anlasilmistir. Dünya Savaslari, Soguk Savas, küresel rakiplerin gelisimi gibi olaylarin hepsi küre insanini etkilediginden küresel çagin sembolleridir. Her ne kadar küresel kelimesi ulusal kelimesinin karsiti da olsa, küresel dünyanin ulusal birimlerden olustugu düsünülürse bu karsitligin tam anlamiyla dogru olmadigi görülür.
“Küreselcilik” kelimesi de “küresel” kelimesinin “ulusal” kelimesinin karsiti olmasi gibi, “ulusçuluk” kelimesinin karsitidir. “Ulusçuluk” kelimesi ulusal kelimesinden kaynaklanirken belli bir ulusu kapsar, fakat küreselcilik “kelimesi”, “küresel” kelimesinden kaynaklanarak uluslari bir bütün olarak görmektedir. Böylelikle “küreselcilik” in küresel olan yani, yerkürede varligini sürdüren her sey adina düsünme ve hareket etmek oldugu söylenebilir.
Küresellesme, dünyanin sekillenmesini derinden etkileyen, “küresel” ve “küreselcilik”in kesisim noktasi olan süreç olarak degerlendirilebilir. Küresellesme dünya bazindaki ekonomik, finansal, politik, sosyo-kültürel, askeri konular gibi, çesitli alanlardaki baglilik ve bagimliligin karmasik degisim sürecinden kaynaklanan bir matris olarak algilanabilir.
Fonksiyonalist bir bakis açisiyla, küresellesme, yerkürenin herhangi bir yerinde yasanan belirli sorunlarin çözülmesi amaciyla kurulan isbirliginin, zamanla devletlerin uluslar üzerinde egemenlik haklarinin gittikçe asinmasiyla sonuçlanan yeni bir siyasi davranis biçiminin, sonuç olarak yeni bir dünya düzeninin olusmasi olarak tanimlanabilir . Bunun bir etkisi olarak, devletler ve toplumlar arasi baglarin ve iliskilerin “tek bir modern toplum meydana getirmek” üzere yogunlasmasi, bu baglarin ve iliskilerin öneminin artmasi , daha büyük bir alana yayilmasi gerçegi ortaya çikar .

Sonuç olarak küresellesme, siyasi, ekonomik, kültürel, ve toplumsal olaylarin, birbirine olan bagimliliklarinin arttigi bir ortamda, dünyanin herhangi bir kösesindeki olaylarin, kararlarin ve faaliyetlerin, dünyanin baska bir kösesindeki bireyler ve topluluklar üzerinde önemli sonuçlar dogurmasina yol açan süreç olarak tanimlanabilir . Küresellesme, dünyanin bütün bireyleri tarafindan etkileri hissedilen bir gerçektir, yani hangi ulustan olursa olsun, herkes bu inkar edilemez degisim sürecinin birer parçasidir ve ismini hiç anmamis olsa dahi her birey bu degisimin kaçinilmaz etkilerini hissetmektedir.
Keith Rankin, küresellesmeyi, ulusal sinirlarin ve ekonomik planlarin önemini azaltan olaylar, buna ek olarak ulusal cografi, toplumsal limitleri asan uygulama ve prensiplerin toplami olarak tanimlamistir. Bu unsurlarin beraberinde getirdigi prensip ve uygulamalar tablo-9’de verilmistir.

Tablo 9: Küresellesmenin Prensip ve Uygulamalari

Küresellesme unsuru	Prensip ve uygulamalar
Ekonomik küresellesme	Ekonomilerin ve dövizlerin birlesimi, artan üretim faktörleri olanaklari sonucu çogalan rekabet, iç ve dis pazarlarin gelisimi.
Teknolojik küresellesme	Teknolojik gelismelerin, bilgi ve malumatlarin akisini saglamasi
Siyasi küresellesme	“Sorunlarin içerik olarak küresel kabul edilmesi ve küresel çözümler gerektirdiginin varsayilmasi ayni zamanda bu tür sorunlarin çözülmesi amaciyla uluslararasi organizasyonlarin ve küresel kuruluslarin kurulmasi” .
Düsünsel küresellesme	Deger yargilarinin degisimi, teknolojinin de destegiyle “öteki” bilincinin artmasi ve prensip olarak benimsenmesi.

Kaynak: “RANKIN, Keith, an Article on Globalization, New Zealand Herald”, “http://www.ifuw.org” ve “AKBAS, Özden Umut, Bizim Avrupa’da AB: Küresellesen Dünya’da Türkiye: Yerel Lider Küresel Takim Oyuncusu” kaynaklarindan derlenmistir.

1.2. KÜRESELLESMENIN TARIHSEL GELISIMI

Dünya tarihi küresel ve yerel olan arasindaki entegrasyon sistemlerinin etkisiyle kendiliginden sekillenmistir. Bu süregelen etkilesimin merkezi itici gücü, iletisim sistemleri, göç ve birlesmelerdir. Bu olusumlari daha iyi anlamak üzere, dünya tarihindeki önemli olaylara ve bu olaylarin küresellesme üzerindeki etkilerine bakmak gerekir.

Tablo 10: Küresellesmenin Tarihsel Gelisimi

TARIH	OLAY	ETKILERI
M.Ö. 325	Budizm’in yayilmaya baslamasi	Dinin büyüyen gücü imparatorluk ordulariyla ve ticaret ekonomisiyle birlesti.
1. yy	Asya’da Budizm’in yayilmasi, ilk olarak Çin’ de Hun Imparatorlugunda görüldü.	Avrasya topraklariyla Hindistan arasindaki baglar güçlendi.
650-850?*	Bati Akdeniz’den Hindistan’a Islam’in yayilmasi.
960-1279	Çin’de Hun Imparatorlugu’nun güçlenmesi	Ekonomik verimin, finansal araçlarin, ve teknolojinin Avrupa’dan akisinin hizlanmasi
1300	Osmanli Imparatorlugu’nun kurulusu	Avrupa ile ticaret yayginlasti, Asya’da Avrupalilar için ticaret maliyeti artti
1492-1498	Kolombo’nun Avrupa’ya yol gösteren bati Hindistan yolculugu	Avrupa deniz asiri imparatorluklar çagi basladi
1650	Köle ticaretinin yayginlasmasi	Sanayi ve ekonomik sistemlerin gelismesi
1776-1789	Amerikan ve Fransiz devrimleri	Ulusal yönetimlerin gelismesi
1914-1918	1. Dünya Savasi	Artan kutuplasma
1929	Büyük Depresyon	Atlantik ve Pasifik’i kaplayan ilk büyük global savas meydana geldi
1939-1945	II. Dünya Savasi	Küresel askeri çatismalar ve soguk savasin baslangici
1945	BM’nin Kurulusu	Küresel baris saglamak üzere çalismalar baslatildi
1949	NATO’nun Kurulusu	Bagimsizlik ve güvenlik kavramlari önem kazandi
1951	AB’nin kurulusu	Avrupa toplumlari arasinda ortak çikarlar ve is birligi amaç edinildi
1963	Afrika Birligi Toplulugu’nun kurulusu	Birlik ve dayanisma gelistirilmesi ve sömürgeciligin yok edilmesi
1967	Güneydogu Asya Uluslararasi Birligi’nin kurulusu	Bölgedeki ekonomik gelismeler, sosyal ilerlemelerin hizlandirilmasi amaç edinildi
1973	Ilk petrol krizi	Enflasyon ve yüksek enerji fiyatlari
1989	Berlin duvarinin yikilmasi	Soguk savas bitti
1993	Kuzey Atlantik Serbest Ticaret Antlasmasi imzalandi.	Meksika, A.B.D. ve Kanada arasinda serbest ticaret saglandi.
1995	Dünya Ticaret Örgütü’nün kurulmasi	Dünya genelindeki ticaret tarifelerinin düzenlenmesi amaci için kurulan ilk küresel organizasyondur

Kaynak: Andre Gunder ve Barry K. Gills, “The Five Thousand year World System: An Interdiciplinary Introduction’dan derlenmistir.

19. yy’da farkli tarim ve endüstriyel üretim alanlari, sermaye toplayan bir dünya ekonomisi olusturdu. Tren yollari, buharli gemiler ve telgraf gibi ulasim ve iletisim teknolojileri bu gelismeyi hizlandirdi. Bütün bu gelismeler, sadece farkli uluslarin kendi ekonomik özerkliklerini saglamalariyla sonuçlanmadi, bu gelismelerle birlikte, bu sistemi yürütebilmek için, tek bir kanun sistemi olusturma ihtiyaci ortaya çikti. Dünya tarihine bakildiginda, küresellesmenin baslangicidir denebilecek belirgin bir tarih yoktur. Yani küresellesme süregelen bir olgudur. Fakat küresellesme adina atilan ilk olumlu adim, insan haklarinin evrenselliginin kabulüyle gerçeklesmistir, söyle ki; uluslararasi insan haklari savunucularinin çagrilari, tüm insanlarin hukukun önünde esitligi ve insan haklarinin bölünmezligini saglamak içindir.
Küresellesme ile birlikte gelisen teknolojinin yayilma hizinin artmasi ve diger sistem degisiklikleriyle yeni gerçeklikler ve evrensel degerler fark edildi ve tanimlandi. Yerel seslenisler ve sivil toplum kuruluslari insan haklari çalismalarinin yayilmasiyla güçlendirildi. Uluslararasi mahkemenin kurulmasi ve küresel yasamin olusmasiyla küresel adalet prensibi kabul edildi. Haklarinin ihlaliyle zarar gören insanlar, teknolojinin hizlandirdigi bilgi akisi sayesinde, ilgili kisiler ve organlara ulasmaya ve bunlar tarafindan korunmaya baslanmistir.

Önceki Sayfa

------------------------------

Sonraki Sayfa

*Not:Mehtap Projesi 'nin 19-21. sayfalarini içermektedir.