www.turkce.com

ANLATIM TÜRLERI VE BIÇIMLERI

NESNEL ANLATIM: Akla Mantiga dayali anlatimdir. Bilimsel verilere v gözlemlere dayali, ölçülebilir, kanitlanabilir niteliktedir. Iletilen yargilar kisiden kisiye degismez. Kisisel duygulara ve kanitlara yer verilmez.

ÖRNEK: “Fuzuli” takma adiyla anilan Süleyman oglu Mehmet'in nerede ve ne zaman dogdugunu kesin olarak bilmiyoruz. Yaklasik olarak XV. Yüzyilin sonlarinda Kerbela'da, ya da Hille'de dogdugu söylenebilir. Bayat adinda bir Türk asiretine mensuptur.....

ÖZNEL ANLATIM: Kisisel duygulara ve kanilara dayali bir anlatimdir. Yargilar kisiden kisiye degisir niteliktedir.

ÖRNEK: Unutmayalim ki güçlükler karsisinda umutsuzluga düsmek, yasamdan umudu kesmektir. Oysa çileleri, sikintilari, acilari olsa da sevmek zorundayiz dünyayi. Yasam uzun degildir çünkü. Onu kendimize zehir etmenin anlami da yoktur ayrica.

AÇIKLAYICI ANLATIM: Bilgi verme ve ögretme amacina dayali anlatimdir. Konulari açikliga kavusturmak için kullanilir.
Anlatimlar nesneldir.
Tanimlamalardan, karsilastirmalardan, benzetmelerden ve örneklerden yararlanilarak konu somutlastirilir. Ele alinan konunun ne oldugu ayrintilariyla netlik kazanir.

ÖRNEK: Egitim aslinda kisinin “yasam'a etkin biçimde uyumunu saglayan bir etkinliktir. Bu, dünya kuruldugundan beri su ya da bu biçimde süregelmistir. Ailede ana ve babanin, okulda ögretmenin, toplumda yöneticilerin asil ödevi, çocugun günlük yasama daha iyi uyum saglayabilmesi için uygun ortami saglamaktir. Bu bakimdan egitim, yasama basariyla uyum saglayacak insan yetistirme bilim ve sanati olarak düsünülebilir.

TARTISMACI ANLATIM: Düsünce tartismasindan dogan bir anlatim biçimidir. Kanilarin degistirilmesini, çürütülmesini amaçlar. Bir iddiaya ve iddianin kanitlanmasina dayalidir. Okuyucunun düsüncelerini degistirmeyi amaçlayan yazilarda kullanilir.

ÖRNEK: Bu memleket niçin bizim? Dört yüz atliyla Orta Asya'dan gelip fethettigimiz için mi? Böyle diyenler gerçekten benimsemiyor, anayurt saymiyorlar bu memleketi. Gurbette biliyorlar kendilerini yasadiklari yerde. Hititler, Frigyalilar, Yunanlilar, Persler, Romalilar, Bizanslilar, Mogollar da fethetmisler Anadolu'yu. Ne olmus sonunda. Anadolu onlarin degil, Anadolu'nun mali olmus. Bu memleket bizim oldugu için bizim fethettigimiz için degil.

BETIMLEYICI (TASVIR EDICI) ANLATIM: Okuyucunun düs gücünü kamçilama ve düsüncelere görünürlük kazandirmayi amaçlayan bir anlatimdir. Nesnelerin nitelikleri ve bu niteliklerin yarattigi izlenimleri okuyucunun belleginde canlandiracak biçimde anlatmadir.

Nesnenin gerçegine, genel ve ayirici niteliklerine göre yapilan açiklayici betimleme dir.

Kisisel duygulanmalarin ve yorumlamalarin agirlikta oldugu betimleme ise izlenimsel dir.

Betimleme duygulara yönelik bir anlatimdir. Her tür yazida kullanilabilir.

Betimleme ir resim karesi gibidir. Bir olay ya da iddia(sav) içermez.

ÖRNEK: Evleri hep ahsap ve iki katli. Köhne çatilar, karsidan karsiya birbirinin üzerine abanir gibi uzanmis eski zaman saçaklari. Ortada bastan basa uzanan bir aralik kalmis olmasa, sokak, üstü kemerli karanlik bir geçit olacak.

ÖYKÜLEYICI ANLATIM: Okuyucuya olaylari yasatmak amacina dayali bir anlatimdir. Islenen düsünce olaylarin içindedir. Olaylar, yere, zamana, kisilere bagli olarak birbirini izleyecek sekilde gelisir.

Bilgilendirme amaciyla yazilanlara, açiklayici öyküleme denir. Tarih kitaplarinda ve kullanma kilavuzlarinda bu öyküleme kullanilir.

Roman, hikaye gibi türlerde kullanilani ise sanatsal öyküleme dir. Yer, zaman ve kisileri belirleye yazardir.

Betimleme bir resim karesine benzerken, öyküleme televizyonda izledigimiz diziler gibi hareketlidir.

Her öyküde genellikle betimleme de bulunur. ÖSYM bu nedenle seçeneklerin içinde betimleme –öyküleme biçimini verir.

ÖRNEK : Haci Süleyman yürüye yürüye, dik bir kayaligin dibine vardi. Her yan keklik ötüsü kesilmisti. Ancak, binlerce kekligin bir tanecigi bile ortada yoktu. Haci Süleyman köpegine kizdi: “Senin burnun yok mu be? “ diye çikisarak köpegine bir tekme atti. Köpek kuyrugunu kisti ve bes on adim öteye kaçti....