BIRLABTA IYO BIRLAB DANABEEDKA

Birlabtu waa wax muhiim ah aadna xiiso ugu leh aas,aaska barashada danabka, sida dhabta ahna waa madhacdo in dunidu ka maaranto adeegsiga Birlabta iyo Birlab danabeedka labadaba, waxaanad ka fahmi doontaa qiimaha ay inoogu fadhiyaan labadooduba duruustan soo socota.

Birlabta:
Ogaanshaha birlabta dabeeciga ah waxaa markeedii hore laga ogaaday dhulka hadda lagu magacaabo Turkiya ama ay leeyihiin Turkidu, iyada oo birlabta dabeeciga ahi ay markaa ahayd dhagax soo jiidanaya bir-xadiidka, ayaa magaalo ku taal Turkiga oo loogu magac daray birlabta lana yidhahdo magnisiya, xiligaas oo ahaa xiligii aqoon yahanada Islaamku aduunka intiisa badan hogaaminayeen, aqoon ahaan iyo wax soosaarba.

In kasta oo xiliyadan danbe ragga aqoonta hogaaminayaa ay noqdeen Niman reer galbeed u badan, aragtidayda waxaynoqdeen kuwo iska indho tira muujinta taariikhda raggii islaamka ahaa ee ka soo qaybqaatay daah furka aqoonta dabeeciga ah, haddana taariikhdu ma'aha wax la'iska indho tiri karo, maadaama aynu ku guda jirno barshada Birlabta, aqoon yahanadii Isaamka ahaa waxay daah fureen markii ugu horaysay adeegsiga birlabta taas oo ay u adeegsadeen markii ugu horaysay in ay ka sameeyaan Jiheeye taas oo ahayd guulo la gaadhay waqtigaa, taasoo waqtigaas Bad-mareenadu aad ugu baahnaayeen, dadka ka faa'iidaystana ay ugu badnaayeen adeegsan jireena, sidaynu taariikhda ku haynana badmareenadii yurub sida tusaale ahaan Colombos haduuna heli lahayn jiheeyaha iyo waayo aragnimadii ka horeysay ee aqoon yahanadii Islaamku ay adeegsadeen uma suurto gasheen, isla markaana kuma dhalateen fikradaas ah in uu socdaal dheer sameeyo oo uu qaarad kale u gudbo.

Jiheeyaha oo u shaqeeya iyada oo cidhifyada aduunka kiisa woqooyi iyo kiisa koonfureed jiitaan labada cidhif ee birlabta, markaas haddii aynu calaamadayno cidhifka woqooyi birlabtaasi waxay had iyo jeer tilmaamaysaa cidhifka woqooyi jihokasta oo aad u jeesatidba. Waxaanan birlabta ka heli karnaa tusaale ahaan samaacada iyo dhaqaajiha(motor) iwm.

 

XOOGA KA DHEXEEYA CIDHIFYADA BIRLABTA

Xoogga birlabtu waxa uu u badanyahay ama uu u waynyahay cidhifyadeeda, waxaana la ogaaday in xoogagga ka dhexeeya cidhifyada birlabaha uu yahay mid isjiidad ah ama
mid kala did ah, tusaale ahaan haddii labada birlabood isku dhawyihiin, aad ayay isku jiidanayaan. Haddii fogaanshaha ay isku jiraan la kordhiyo xoogga u dhexeeyaa waa uu yaraanayaa.

Marka la adeegsado birlabyo xoog waawayn, xoogga kala didka ama kan isjiidadkuba waa ay weynaanayaan. Saynis-yahan aynu horey u soo baranay oo layidhaa kuulam ayaa arintani ka shaqeeyay. Waxaana uu helay in xoogga ka dhexeeya laba cidhif birlabeed uu saamigal quman ku yahay taranta xoogga cidhifyada birlabyada, iyo rogaalka fogaanshaha oo laba jibaaran.

Haddii m1 uu yahay xoogga birlabta hore, m2 na uu yahay xoogga birlabta labaad, oo S na ay tahay fogaanshaha u dhexeeya labada cidhif ee birlabaha, F na waa xoogga laba cidhif birlabeed isku jiidanayaan ama ku kala didayaan, K na waa madoorsoome, sidaan ayaana looqoraa xeerka Kuulam ee birlabaha. Xeerkani miyaanu u ekayn xeerkii Kuulam ee danabka neg? Taa macnaheedu ma'aha in birlabta iyo danabku ay isku mid yihiin. Masalan, waa aad heli kartaa danab togane ah ama mid tabane ah oo kaligood midba meel taagan, laakiin Birlabtu had iyo jeer waxa ay leedahay laba cidhif.

 

BADKA BIRLABTA

Si aynu u ogaano in birlabi soo jiidan karto walax xadiid ah, looma baahna in aad birlabta ku taabatid walaxda xadiidka ah. Haddii aad istaabsiisid iyo haddii aad isku dhawaysid waa isku mid, tusaale ahaan haddii aad birlab xaga sare kaga keentid musbaar xadiid ah oo yaala miis, waxaad arki in musbaarkii kor u soo boodayo oo uu ku dhagayo birlabta. Waxaynu ku soo baranay astaamaha danabka neg in walxaha danabaysani ay leeyihiin badad danabeed. Sidaas oo kale, birlabyaduna waxa ay leeyihiiin badad birlabeed.

Badad birlabeedku waxa uu jiraa agagaarka birlabta, ee ay birlabtu ka soo jiidan karayso qurubyo ama jidhiidh xadiid ah, in kasta oo badka birlabta iyo ka danabku ay leeyihiin astaamo isku dhawdhaw, haddana isku mid ma aha. Tusaale ahaan badka birlabtu raad ayaa uu ku leeyahay danab soconaya, taas oo raadkaasi uu ka wayn yahay kan raadka uu badada danabku ku leeyahay danab soconaya.

Xarriijimaha falgas:
Waxa aynu fikrad ka qaadanaynaa qaabka iyo jihada uu leeyahay badka birlabtu marka aynu ku muujino jaantuskan soo socda. Inkasta oo badka birlabtu uu yahay wax iswada haysta haddana adeegsiga xariijimaha badadu waa lagama maarmaan, waxaana loo yaqaanaa xariijimahaas falgaska(Flux) birlabta.

Xariijimaha falgaska birlabta waxaa loo sawiraa si taabtihii kasta ee laga taago bar kamid ah uu u jeedo jihada badka ee barta. Jihada xarriijimaha falgasku waa jihada badka birlabta. Waxaa loo qoraa in ay tahay jihada uu u socon lahaa cidhif woqooyi kali ah haddii ladhigo badka dhexdiisa.

Waatii aynu hore usoo sheegnay in aanu jirin cidhif birlabeed oo kaligii taagani, sidaa dartee haddii aynu soo qaadano birlab taas oo cidhifkeeda woqooyi aynu u soo dhawaynayno birlab labaad cidhifkeeda iyadna woqooyi, markaa birlabtii aynu haynay maahee tiikale way ka durkaysaa iyada oo u sinqaysa xagga cidhifka koonfureed, iyada oo raacaysa xarriijimaha falgaska.

Xarriijimaha falgasku waa xarriijimo xidhan, waxa ayna ka tagaan cidhifka woqooyi ilaa cidhifka koonfureed, waxayna dabadeed dhexmaraan birlabta min cidhifka koonfureed ilaa cidhifka woqooyi.

Xarriijimaha falgaska ee ku qotoma bed go'an oo ka mid ah badka birlabta ayaa la yidhaahdaa falgas birlabeed. Falgas birlabeedka waxaa u sumad ah xarafka Giriigga ah ee Ø (Faay). Halbeegga falgaska birlabeedku, marka la adeegsanayo habka MKS, waxa weeye weber oo loo soo gaabiyo (Wb).

Xeerka Falgas:
B = Cufnaanta falgas
A = Badka birlabta
Ø = Sumada falgas
Wb = Halbeega falgas

 

Cufnaanta Falgas Birlab:
Cufnaanta falgaska birlabtu waa inta xarriijin falgas ee ku ligan halbeeg bad ah, oo ku jira badka birlabta. Cufnaanta falgas birlabta, waxaa looqoraa "B" waa xaddi leebeed. Bartii kasta ee kamid ah badka birlabta, laxaadka cufnaanta falgas birlabtu waxa uu tilmaamaa laxaadka badka ee bartaa, jihadeeduna waa jihada badka.

Xeerka Cufnaanta Falgas:

Cufnaanta falgasku waa (B).
Halbeeguna waa T (tesla).

 

 

 

Habka MKS.cufnaanta falgasku waxa ay inoo sheegtaa itaalka badka birlabta oo lagu tibaaxo (H) Henry, ama xooga birlabaynta. Waa maxay birlabayntu?

Haddii aynu falgaska u qaadanno in habboon oo xarriiqyo birlabeed ah oo ku ligan halbeeg bed ah, cufnaanta badka, B, iyo itaalka badka, H, ee barkasta oo ka mid ah badka waynu heli karnaa. Sida caadiga ah hal xariiq birlabeed, mitirkii labajibaarnaaba,
ayaa loo qaataa cufnaanta falgaska ee ah:

 

Markaa hal xariiq falgas ayaa ah hal weber(Wb).

RAAD BIRLABEEDKA DANAB HAYAANKA

1819kii Hanis Kiristiyan Orsted

Birlab danabeedka waxaa abuura qulqulka maayada, si fiican ayaan u arki karnaa in danab neg iyo birlab meel taal midkoodna aanu midka kale wax raad ah ku lahayn. Hase yeeshee, Orsted, oo ahaa fisikisyaqaan u dhashay waddanka Danmark, waxa uu helay in irbadda jiheeyuhu ay jihadeedii ka weecanayso haddii loo soo dhaweeyo gudbiye danab dhex marayo. H.C.Orsted waxa uu helay in weecadka irbadda jeheeyaha uu keenay bad birlabeedka ku saaqmaya agagaarka gudbiyaha, marka la dhexmariyo gudbiyaha danab hayaan.
Waa kan iyada oo aynu jaantus ku muujinayno in gudbiye danab oo qulqulka maayadu dhex maraysaa uu yeesho xoog birlab danabeed ku dul wareegta gudbiyaha.